Όταν βλέπουμε ένα βίντεο, συνήθως προσέχουμε πρώτα την εικόνα. Αλλά υπάρχουν τόσα άλλα στοιχεία που συνθέτουν ένα video. Πλάνα, χρώματα, μοντάζ, εφέ, transitions. Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που καθορίζει την ποιότητα ενός βίντεο χωρίς να το αντιληφθούμε συνειδητά: ο ήχος. Ένα βίντεο μπορεί να έχει εντυπωσιακές εικόνες, αλλά αν η φωνή ακούγεται άσχημα, η μουσική καλύπτει την αφήγηση ή η ένταση αλλάζει συνεχώς, ο θεατής θα το καταλάβει αμέσως. Γι’ αυτό ο ήχος δεν είναι λεπτομέρεια που προσθέτουμε στο τέλος. Είναι μέρος του μοντάζ από την αρχή.
1. Η καθαρή φωνή είναι προτεραιότητα
Σε ένα βίντεο με αφήγηση, συνέντευξη ή διάλογο, η φωνή είναι συνήθως το σημαντικότερο στοιχείο του ήχου. Ο θεατής ανέχεται μια εικόνα που δεν είναι τέλεια, αλλά δύσκολα ανέχεται μια φωνή που δεν ακούγεται καθαρά. Θόρυβος, αντήχηση, υπερβολικά χαμηλή ένταση ή παραμόρφωση κουράζουν, ακόμα και όταν η εικόνα είναι εξαιρετική. Πριν λοιπόν ασχοληθείς με τη μουσική και τα εφέ, φρόντισε η βασική φωνή να ακούγεται καθαρά και σταθερά.
2. Η μουσική δεν πρέπει να ανταγωνίζεται τη φωνή
Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη είναι η μουσική να είναι απλώς πολύ δυνατή. Όταν υπάρχει αφήγηση, η μουσική πρέπει να υποστηρίζει. Ο θεατής δεν πρέπει να διαλέγει αν θα ακούσει τη μουσική ή τα λόγια: τη φωνή την ακούει άνετα και η μουσική δημιουργεί το συναίσθημα από πίσω. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μουσική πρέπει πάντα να είναι σχεδόν ανεπαίσθητη. Σε μια σκηνή χωρίς αφήγηση μπορεί να γίνει πρωταγωνίστρια, και σε μια άλλη να ανέβει για να δημιουργήσει ένταση. Το σημαντικό είναι να υπηρετεί τη σκηνή.
3. Μην φοβάσαι τη σιωπή
Η σιωπή είναι κι αυτή ήχος. Ή, πιο σωστά, είναι η συνειδητή απουσία μουσικής και άλλων στοιχείων. Ένα βίντεο γεμάτο μουσική από την αρχή ως το τέλος γίνεται μονότονο. Μερικές φορές το καλύτερο που μπορείς να κάνεις είναι να αφήσεις να ακουστεί η φυσική ατμόσφαιρα της σκηνής: τα βήματα σε έναν δρόμο, ο αέρας, τα κύματα, οι φωνές μιας αγοράς, ένα πουλί, ένα αυτοκίνητο που περνάει. Αυτοί οι ήχοι κάνουν την εικόνα πολύ πιο αληθινή.
4. Ο φυσικός ήχος κάνει τον θεατή να «βρίσκεται εκεί»
Στα ταξιδιωτικά βίντεο αυτό μετράει ιδιαίτερα. Μπορεί να βλέπουμε μια πολυσύχναστη αγορά, αλλά αν ακούμε μόνο μουσική, η σκηνή μένει κάπως «μακρινή». Όταν ακούμε ανθρώπους, αυτοκίνητα, μηχανές, φωνές και τον χώρο γύρω μας, δημιουργείται αίσθηση παρουσίας. Ο φυσικός ήχος δεν χρειάζεται να είναι δυνατός: ακόμα και χαμηλά, στο background, προσθέτει βάθος. Η εικόνα δείχνει στον θεατή πού βρίσκεται, ο ήχος τον κάνει να νιώσει ότι είναι πραγματικά εκεί.
5. Οι αλλαγές στην ένταση πρέπει να είναι ομαλές
Οι απότομες αλλαγές στην ένταση προδίδουν γρήγορα ένα ερασιτεχνικό μοντάζ. Μια φωνή ακούγεται χαμηλά και ξαφνικά δυνατά, η μουσική ξεκινάει απότομα, ένα πλάνο έχει πολύ δυνατό φυσικό ήχο και το επόμενο σχεδόν καθόλου. Ο θεατής μπορεί να μη ξέρει τι ακριβώς τον ενόχλησε, αλλά το αποτέλεσμα ακούγεται «σπασμένο». Τα fades και οι σωστές μεταβάσεις στην ένταση είναι απλά εργαλεία που κάνουν μεγάλη διαφορά. Ο στόχος είναι ο ήχος να ακολουθεί τη ροή της εικόνας χωρίς να τραβάει την προσοχή για λάθος λόγο.
6. Μην βάζεις ήχους μόνο και μόνο επειδή μπορείς
Υπάρχουν αμέτρητα sound effects: whooshes, impacts, risers, clicks και κάθε λογής ηχητικά εφέ. Μπορούν να είναι πολύ χρήσιμα, αλλά εξίσου εύκολα κάνουν ένα βίντεο να φαίνεται υπερβολικό. Αν κάθε τίτλος συνοδεύεται από έναν ήχο, κάθε κίνηση από ένα whoosh και κάθε cut από ένα impact, σύντομα ο θεατής σταματά να ακούει την ιστορία και αρχίζει να ακούει τον editor. Ένα καλό sound effect πρέπει να έχει λόγο ύπαρξης.
7. Άκου το βίντεο χωρίς να κοιτάς την οθόνη
Ένα πολύ απλό τεστ: κλείσε τα μάτια ή απομακρύνσου από την οθόνη και άκου το βίντεό σου. Ακούγεται καθαρά η αφήγηση; Είναι η μουσική υπερβολικά δυνατή; Υπάρχουν απότομες αλλαγές ή σημεία που ακούγονται άδεια; Υπάρχουν ήχοι που τραβούν την προσοχή χωρίς λόγο; Αν το βίντεο λειτουργεί και μόνο μέσα από τον ήχο, πιθανότατα έχεις κάνει καλή δουλειά.
Ο καλός ήχος δεν γίνεται αντιληπτός
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο. Ο καλός ήχος στο μοντάζ δεν είναι απαραίτητα αυτός που προσέχει ο θεατής. Συχνά είναι ακριβώς το αντίθετο: ο θεατής ακούει καθαρά την αφήγηση, νιώθει τη μουσική, αντιλαμβάνεται τον χώρο και συνεχίζει να παρακολουθεί χωρίς να σκέφτεται τίποτα από αυτά. Και αυτό είναι επιτυχία, γιατί ο στόχος του ήχου δεν είναι να πει «κοίτα τι ωραίο sound design έκανα». Είναι να κάνει την εικόνα και την ιστορία να λειτουργούν καλύτερα. Τελικά, το video editing δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε, είναι και αυτό που ακούμε. Και πολλές φορές ο καλός ήχος είναι αυτός που δεν προσέξαμε ποτέ, επειδή απλώς έκανε το βίντεο να νιώθει σωστό.

